“Nói trẻ nghe, nghe trẻ nói” - Chìa khóa phòng ngừa xâm hại và bạo lực học đường

Mỗi năm, trên cả nước vẫn xảy ra hàng trăm vụ việc liên quan đến xâm hại trẻ em và bạo lực học đường. Dù các đối tượng vi phạm đều bị xử lý nghiêm minh theo quy định của pháp luật, song những tổn thương về thể chất và tinh thần mà các em (cả nạn nhân và người gây ra) phải gánh chịu là vô cùng nặng nề, có thể ám ảnh kéo dài, ảnh hưởng trực tiếp đến sự phát triển toàn diện của trẻ. Thực trạng đó đặt ra yêu cầu cấp thiết: Làm thế nào để trẻ em được trang bị kiến thức, kỹ năng cần thiết để tự bảo vệ bản thân, chủ động phòng tránh các nguy cơ trở thành nạn nhân? Đây cũng là vấn đề được lực lượng Công an Thanh Hóa đặc biệt quan tâm trong thời gian qua.

Chủ động tuyên truyền, nâng cao kỹ năng phòng vệ cho trẻ

Theo thống kê của các cơ quan chức năng, từ tháng 12/2024 đến nay, trên địa bàn tỉnh Thanh Hóa xảy ra 54 vụ xâm hại tình dục đối với trẻ em; trong đó, phần lớn nạn nhân là trẻ em gái. Bên cạnh đó, tình trạng bạo lực học đường, bạo hành trẻ em vẫn tiềm ẩn nhiều nguy cơ trong đời sống xã hội. Các vụ việc xảy ra trên nhiều địa bàn, tập trung ở khu vực miền núi và ven biển. Đáng chú ý, một số đối tượng phạm tội là người quen, thậm chí có mối quan hệ gần gũi với gia đình nạn nhân, khiến việc phòng ngừa càng trở nên khó khăn, phức tạp.

Trước tình hình trên, lực lượng Công an Thanh Hóa đã triển khai đồng bộ các biện pháp, trong đó chú trọng đẩy mạnh công tác tuyên truyền phòng, chống xâm hại trẻ em và bạo lực học đường tại các cơ sở giáo dục. Các buổi tuyên truyền được tổ chức trực tiếp tại trường học, lồng ghép với hoạt động ngoại khóa nhằm tạo sự gần gũi, dễ tiếp cận đối với học sinh. Với phương châm “dễ nhớ, dễ hiểu, dễ thực hiện”, nội dung tuyên truyền được biên soạn linh hoạt, phù hợp với từng nhóm độ tuổi. Các em được hướng dẫn nhận diện hành vi xâm hại, kỹ năng tự bảo vệ, cách ứng xử trong các tình huống nguy hiểm, cũng như mạnh dạn chia sẻ với người lớn, nhất là với bố mẹ, ông bà, anh chị và thầy cô giáo khi gặp vấn đề.

Đầu tháng 3/2026, Công an phường Bỉm Sơn đã tổ chức 5 buổi tuyên truyền pháp luật tại 5 trường THCS trên địa bàn, thu hút gần 4.000 học sinh tham gia. Đây là lứa tuổi đang trong giai đoạn dậy thì, có nhiều biến đổi tâm sinh lý, tò mò nhưng cũng dễ bị tác động nếu thiếu kỹ năng tự bảo vệ. Để trang bị kiến thức, kỹ năng phòng chống xâm hại tình dục và bạo lực học đường cho học sinh, tại các buổi tuyên truyền, Công an phường đã hướng dẫn cho các em nhận diện đầy đủ các hình thức bạo lực học đường, không chỉ là bạo lực thể chất như đánh nhau, gây thương tích mà còn bao gồm bạo lực lời nói (chửi bới, đe dọa, xúc phạm), bạo lực tinh thần (trêu chọc, cô lập, bắt nạt) và bạo lực trên không gian mạng (đe dọa, bôi nhọ, nói xấu qua mạng xã hội)...

Cùng với đó, các em cũng được trang bị kiến thức về các hành vi xâm hại trẻ em như xâm hại tình dục, bạo lực, bóc lột sức lao động, bỏ rơi, bỏ mặc, mua bán, bắt cóc, giam giữ trái phép. Thông qua cách truyền đạt trực quan, dễ hiểu, các em từng bước hình thành nhận thức đúng đắn, biết tự thiết lập “giới hạn an toàn” cho bản thân.

Theo Thượng úy Lê Đình Tuấn, cán bộ Tổ Phòng, chống tội phạm, Công an phường Bỉm Sơn, tỉnh Thanh Hóa, với đặc điểm nhận thức của học sinh THCS, các em có thể chưa ghi nhớ đầy đủ các quy định pháp luật. Tuy nhiên, mục tiêu quan trọng nhất là giúp các em có phản xạ đúng trước các tình huống bất thường trong cuộc sống. “Chỉ cần khi gặp nguy cơ, các em nhớ rằng điều đó là sai, là vi phạm, là không an toàn như chú Công an đã dặn, thì đó đã là một kết quả đáng ghi nhận”, Thượng úy Tuấn chia sẻ.

Cùng quan điểm trên, từ đầu năm 2026 đến nay, Công an xã Na Mèo đã tổ chức 3 buổi tuyên truyền pháp luật tại các trường Tiểu học và THCS trên địa bàn xã, đồng thời phối hợp với các Đoàn thiện nguyện trao tặng hàng nghìn áo ấm cho học sinh. Thiếu tá Vũ Văn Đại, Công an xã Na Mèo cho biết: Trẻ em thường có xu hướng đơn giản hóa vấn đề do chủ quan và thiếu trải nghiệm sống, do đó Công an xã đã tập trung tuyên truyền, khuyến cáo các em luôn phải kiềm chế khi có mâu thuẫn với bạn bè, không thể hiện mình là người lớn bằng cách hút thuốc, thuốc lá điện tử hoặc “thử” ma túy; đặc biệt cảnh giác với lời chào mời “việc nhẹ lương cao”, bạn xấu rủ bỏ nhà đi.

Thực tế cho thấy, bên cạnh vai trò của gia đình và nhà trường, việc lực lượng Công an trực tiếp đến trường học tuyên truyền đã tạo hiệu ứng tích cực, giúp thông điệp phòng ngừa được tiếp nhận một cách tự nhiên, sâu sắc hơn đối với học sinh.

“Nói trẻ nghe, nghe trẻ nói” - giải pháp mang tính bền vững

Tại nhiều diễn đàn tuyên truyền pháp luật trong trường học cho thấy: Nói để trẻ nghe, trẻ “thấm” đã khó, nhưng làm thế nào để nghe trẻ nói, kịp thời phát hiện những dấu hiệu bất thường về tâm lý của trẻ lại càng khó hơn. Đã có nhiều vụ việc trẻ bị bắt nạt, bị bạo hành, thậm chí bị chính người quen xâm hại nhưng vì sợ bị la mắng, mặc cảm, xấu hổ hoặc bị đe dọa nên không dám chia sẻ với người lớn. Sự im lặng của trẻ vô tình khiến hành vi vi phạm kéo dài, dẫn đến hậu quả nghiêm trọng.

Từ thực tế đó, lực lượng Công an khuyến nghị các gia đình, nhất là cha mẹ - những người hằng ngày gần gũi, chăm sóc các con, cần dành thời gian quan tâm, gần gũi, “làm bạn” với con; giáo dục trẻ về ranh giới cá nhân, các vùng nhạy cảm trên cơ thể, không để người khác đụng chạm và cũng không được phép làm điều tương tự như thế với người khác; dạy trẻ biết nói “không” trước những hành vi xâm phạm và nâng cao cảnh giác, kể cả với người quen.

Việc duy trì giao tiếp thường xuyên sẽ giúp trẻ hình thành sự tin tưởng, sẵn sàng chia sẻ những vấn đề gặp phải. Từ đó, cha mẹ có thể kịp thời định hướng, giúp trẻ nhận diện nguy cơ, xử lý tình huống và hình thành kỹ năng sống cần thiết. Đáng lưu ý, trong bối cảnh hiện nay, khi trẻ em được tiếp cận sớm với thiết bị điện tử và mạng Internet, nhiều em có đủ nhận thức để biết hành vi sai trái nhưng vẫn không làm chủ được bản thân, thậm chí bị lôi kéo hoặc chủ động tham gia vào các hành vi vi phạm.

Đối với nhà trường cần nêu cao vai trò trách nhiệm trong việc quản lý, nắm bắt tình hình học sinh, đặc biệt là diễn biến tâm lý; kịp thời phát hiện, xử lý các biểu hiện bạo lực học đường ngay từ khi mới phát sinh, không để mâu thuẫn nhỏ tích tụ thành xung đột lớn. Thực tế điều tra cho thấy, có nhiều trường hợp học sinh biết rõ hành vi đánh bạn là sai nhưng vẫn rủ rê, lôi kéo bạn bè tham gia “đánh hội đồng” do mâu thuẫn cá nhân. Một số trường hợp khác, các em thiếu sự quản lý, giáo dục đã tự đặt mình vào tình huống nguy hiểm, dẫn đến những hệ lụy pháp lý nghiêm trọng.

Phòng, chống xâm hại trẻ em và bạo lực học đường không chỉ dừng lại ở việc tuyên truyền hay xử lý vi phạm mà cần một giải pháp lâu dài, bền vững. Trong đó, “nói trẻ nghe” để trang bị kiến thức, kỹ năng và “nghe trẻ nói” để thấu hiểu, phát hiện sớm nguy cơ chính là yếu tố then chốt. Chỉ khi người lớn thực sự quan tâm, lắng nghe và đồng hành, trẻ em mới có thể tin tưởng, chia sẻ và nhận được sự hỗ trợ kịp thời, từ đó tránh xa những nguy cơ đang rình rập trong cuộc sống. Khi mỗi gia đình, nhà trường và cộng đồng cùng chung tay, trẻ em mới thực sự được sống trong môi trường an toàn, lành mạnh, phát triển toàn diện./.