CHUNG TAY HÀNH ĐỘNG NGĂN NGỪA TỘI PHẠM DO NGƯỜI TÂM THẦN GÂY RA

Một trong những vụ việc điển hình xảy ra ngày 24/02/2025 tại thôn Đại Đồng, xã Quảng Chính, tỉnh Thanh Hóa. Đối tượng Lê Đình Tâm (sinh năm 2005), là người có biểu hiện bệnh lý tâm thần, đã sử dụng hung khí tấn công chính người thân trong gia đình, gây hậu quả đặc biệt nghiêm trọng. Vụ việc là lời cảnh báo rõ ràng về những nguy cơ tiềm ẩn khi người bệnh không được quản lý, theo dõi và điều trị kịp thời.

Không chỉ dừng lại ở những vụ việc đặc biệt nghiêm trọng, thực tế còn ghi nhận nhiều trường hợp vi phạm pháp luật ở mức độ “ít nghiêm trọng hơn” nhưng vẫn tiềm ẩn nguy cơ lớn nếu không được kiểm soát. Điển hình là trường hợp Nguyễn Thanh Tùng (sinh năm 1992, trú tại xã Hoằng Hóa, tỉnh Thanh Hóa), có tiền sử bệnh động kinh. Ngày 14/6/2025, tại xã Hoằng Châu, đối tượng đã có hành vi gây rối trật tự công cộng và bị xử lý theo khoản 2 Điều 318 Bộ luật Hình sự. Mặc dù chưa gây hậu quả nghiêm trọng về tính mạng, song vụ việc đã ảnh hưởng đến tình hình an ninh trật tự tại địa phương, gây lo lắng trong quần chúng nhân dân.

Nguyễn Thanh Tùng, sinh năm 1992, xã Hoằng Hoá, tỉnh Thanh Hoá phạm tội gây rối trật tự công cộng khoản 2, ngày 14/6/2025 tại xã Hoằng Châu, tỉnh Thanh Hoá. 

Những vụ việc trên không phải là cá biệt. Theo thống kê của Bộ Y tế, cả nước hiện có khoảng 13 triệu người mắc các rối loạn liên quan đến sức khỏe tâm thần, chiếm khoảng 15% dân số. Tuy nhiên, chỉ khoảng 20–30% trong số đó được điều trị tại các cơ sở y tế, số còn lại chủ yếu sinh sống trong cộng đồng, tiềm ẩn nguy cơ phát sinh hành vi mất kiểm soát nếu không được theo dõi chặt chẽ.

Riêng tại tỉnh Thanh Hóa, qua rà soát bước đầu, có gần 1.300 trường hợp người mắc bệnh tâm thần, bao gồm cả những người đã có bệnh án và chưa được chẩn đoán chính thức. Đây là nhóm đối tượng cần được quan tâm đặc biệt, bởi nếu không được quản lý tốt, nguy cơ phát sinh hành vi vi phạm pháp luật là hoàn toàn có thể xảy ra.

Theo quy định của pháp luật hiện hành, người mắc bệnh tâm thần không bị cách ly khỏi cộng đồng khi chưa có hành vi vi phạm. Ngay cả khi đã gây án, nếu được xác định mất hoàn toàn khả năng nhận thức và điều khiển hành vi, họ cũng không phải chịu trách nhiệm hình sự. Chính vì vậy, công tác phòng ngừa từ sớm, từ xa, ngay tại cơ sở và trong cộng đồng được xác định là giải pháp căn cơ, lâu dài và hiệu quả nhất.

Thực tế cho thấy, nhiều trường hợp người bệnh có biểu hiện bất thường nhưng không được gia đình đưa đi khám, điều trị kịp thời; thậm chí có trường hợp bị che giấu do tâm lý mặc cảm, e ngại điều tiếng. Khi bệnh diễn biến nặng, người bệnh mất khả năng kiểm soát hành vi thì hậu quả xảy ra thường rất nghiêm trọng, khó có thể khắc phục.

Trong khi đó, các rối loạn tâm thần hoàn toàn có thể được kiểm soát nếu được phát hiện sớm, điều trị đúng phác đồ và duy trì thuốc đều đặn. Hiện nay, Nhà nước đã triển khai nhiều chính sách hỗ trợ, trong đó có việc cấp phát thuốc miễn phí cho người bệnh tại cộng đồng; hệ thống y tế cơ sở cũng thường xuyên theo dõi, tư vấn và hỗ trợ điều trị. Tuy nhiên, yếu tố quyết định vẫn là ý thức, trách nhiệm và sự chủ động từ phía gia đình và xã hội.

Để chủ động ngăn ngừa các vụ việc đáng tiếc, cần có sự chung tay của cả hệ thống chính trị và toàn xã hội:

- Trước hết, gia đình phải là “lá chắn” đầu tiên. Người thân cần quan tâm, theo dõi sát sao biểu hiện tâm lý của người bệnh; kịp thời đưa đi khám, điều trị và quản lý trong sinh hoạt hằng ngày. Không nên vì chủ quan hoặc e ngại mà bỏ qua những dấu hiệu bất thường.

- Chính quyền cơ sở cần chủ động rà soát, lập danh sách và quản lý chặt chẽ các trường hợp người mắc bệnh tâm thần trên địa bàn; tăng cường phối hợp với ngành y tế trong công tác theo dõi, điều trị, không để xảy ra tình trạng buông lỏng quản lý.

- Ngành y tế cần tiếp tục nâng cao chất lượng khám, chữa bệnh; đẩy mạnh công tác tư vấn, hỗ trợ gia đình; giúp người bệnh được điều trị đúng cách, phục hồi chức năng và từng bước hòa nhập cộng đồng an toàn.

- Lực lượng Công an cần tăng cường nắm tình hình, chủ động phát hiện, ngăn chặn từ sớm các nguy cơ phát sinh hành vi vi phạm pháp luật, nhất là các trường hợp có biểu hiện loạn thần hoặc sử dụng chất kích thích dẫn đến mất kiểm soát hành vi.

- Quan trọng hơn cả, mỗi người dân cần nâng cao nhận thức, không kỳ thị người bệnh nhưng cũng không chủ quan trước những biểu hiện bất thường. Sự quan tâm đúng mức, hành động kịp thời và tinh thần trách nhiệm của cộng đồng chính là “hàng rào an toàn” vững chắc nhất để phòng ngừa các hành vi nguy hiểm.

Phòng ngừa tội phạm do người mắc bệnh tâm thần gây ra không chỉ là nhiệm vụ của các cơ quan chức năng mà còn là trách nhiệm chung của toàn xã hội. Mỗi hành động chủ động hôm nay sẽ góp phần ngăn chặn những hậu quả đáng tiếc trong tương lai, vì sự bình yên của mỗi gia đình và sự ổn định của cộng đồng./.