Tháo gỡ “điểm nghẽn”, hoàn thành mục tiêu chi trả an sinh xã hội không dùng tiền mặt: Khi quyết tâm chính trị trở thành sức mạnh hành động

Những “lực cản” không dễ hóa giải

Là địa phương có diện tích lớn, dân số đông, địa bàn trải rộng từ đồng bằng ven biển đến trung du, miền núi và khu vực biên giới, Thanh Hóa gặp không ít thách thức trong quá trình triển khai chi trả ASXH không dùng tiền mặt. Đặc điểm dân cư phân tán, hạ tầng số giữa các vùng còn chênh lệch, cùng thói quen sử dụng tiền mặt đã hình thành từ lâu đời trở thành những rào cản không nhỏ đối với mục tiêu thúc đẩy thanh toán điện tử trong lĩnh vực an sinh xã hội.

Những khó khăn, “điểm nghẽn” đó được thể hiện rõ qua các con số thực tế trước thời điểm triển khai đồng bộ. Tỷ lệ chi trả không dùng tiền mặt đối với người có công mới đạt 31,2%, trong đó có tới 39 đơn vị cấp xã chưa phát sinh trường hợp nào nhận trợ cấp qua tài khoản. Đối với nhóm hưởng hưu trí xã hội, tỷ lệ này chỉ đạt 24,5%, với 25 đơn vị cấp xã đạt mức 0%. Tương tự, nhóm đối tượng bảo trợ xã hội mới đạt 38,2%, còn 24 đơn vị cấp xã chưa triển khai được hình thức chi trả hiện đại này.

Đặc biệt, trong lĩnh vực chi trả lương hưu và bảo hiểm xã hội, Thanh Hóa từng nằm trong nhóm ba địa phương có tỷ lệ chi trả không dùng tiền mặt thấp nhất cả nước, chỉ đạt 46,1%. Điều đó cho thấy khoảng cách khá lớn giữa yêu cầu chuyển đổi số của Chính phủ với thực trạng tiếp cận dịch vụ tài chính số của một bộ phận người dân, nhất là người cao tuổi, người yếu thế và cư dân ở khu vực vùng sâu, vùng xa.

Khó khăn không chỉ đến từ địa lý, mà còn đến từ chính đối tượng thụ hưởng. Phần lớn là người cao tuổi, người yếu thế - những người chưa quen với công nghệ số. Nhiều người không có điện thoại thông minh, không sử dụng tài khoản ngân hàng, thậm chí lúng túng khi tiếp cận các thao tác đơn giản. Ở không ít trường hợp, người già, neo đơn không có người thân hỗ trợ. Việc ủy quyền nhận thay gặp vướng mắc...

Bên cạnh đó, hiện nay, hạ tầng dịch vụ tài chính tại khu vực nông thôn và miền núi vẫn còn nhiều khoảng trống. Bởi thực tế, việc triển khai chi trả an sinh xã hội không dùng tiền mặt không chỉ đơn thuần là thay đổi một phương thức chi trả, mà đòi hỏi phải có một hệ sinh thái tài chính toàn diện đi kèm. Việc phát triển đồng bộ hệ thống thanh toán di động và các mô hình như chợ thông minh là vô cùng cấp thiết, giúp người dân thực sự tiếp cận và phổ cập thói quen thanh toán điện tử trong đời sống hàng ngày.

Chính những yếu tố đó đã vô hình tạo ra một “lực cản mềm” nhưng dai dẳng chính là tâm lý, thói quen sử dụng tiền mặt đã ăn sâu trong đời sống. Nhiều người dân e ngại rủi ro về bảo mật, lo lắng về phí dịch vụ, hoặc sợ bị lừa đảo trên không gian mạng. Chính tâm lý này đã khiến quá trình thay đổi nhận thức không thể diễn ra trong ngày một ngày hai.

Không chỉ dừng lại ở khâu chi trả, việc tích hợp tài khoản ASXH lên ứng dụng VneID cũng đặt ra áp lực không nhỏ, chưa tương xứng với yêu cầu chuyển đổi số, tạo ra khoảng trống lớn trong việc kết nối, đồng bộ dữ liệu và triển khai các phương thức chi trả hiện đại.

Từ thực trạng trên có thể thấy, việc triển khai chi trả ASXH không dùng tiền mặt tại Thanh Hóa không đơn thuần là thay đổi phương thức chi trả, mà là quá trình chuyển đổi nhận thức, thay đổi thói quen và xây dựng nền tảng số trong cộng đồng. Chính vì vậy, những kết quả đạt được sau này càng có ý nghĩa, khẳng định quyết tâm chính trị của địa phương, sự vào cuộc đồng bộ của các ngành chức năng và hiệu quả của Đề án 06 trong việc đưa tiện ích số đến gần hơn với người dân.

Quyết tâm từ cấp ủy, chính quyền: Không có “vùng trũng”

Không có “con đường tắt”, các tổ công tác đã chọn cách làm căn cơ nhất: “đi từng ngõ, gõ từng nhà, rà từng người”. Tại hầu hết các địa phương đã thành lập Ban Chỉ đạo và các tổ rà soát, hướng dẫn người dân mở tài khoản nhận trợ cấp, với sự tham gia của cán bộ phụ trách lĩnh vực ASXH; Công an cấp xã, cán bộ ngân hàng, cán bộ BHXH, cùng lực lượng đoàn viên, thanh niên, hội viên phụ nữ và các lực lượng tại chỗ như an ninh trật tự cơ sở, tổ công nghệ số cộng đồng cũng được huy động, tạo thành “cánh tay nối dài” trong từng khu dân cư.

Thực tiễn tại xã Trung Lý - một trong những địa bàn miền núi đặc biệt khó khăn cho thấy rõ hơn áp lực đặt lên lực lượng cơ sở. Địa bàn rộng, dân cư phân tán, nhiều bản cách trung tâm xã hàng chục cây số, giao thông chủ yếu là đường đồi núi, đi lại phụ thuộc thời tiết. Sóng viễn thông không ổn định, điểm giao dịch ngân hàng gần như không có, khiến việc tiếp cận, hướng dẫn người dân mở tài khoản và sử dụng dịch vụ số trở nên đặc biệt gian nan.

Có những ngày, cán bộ phải vượt hàng chục cây số đường rừng chỉ để hướng dẫn được vài trường hợp; có hộ dân phải giải thích nhiều lần mới dần hiểu và đồng thuận. Ở nhiều nơi, cán bộ phải “cầm tay chỉ việc”, thao tác từng bước cho người cao tuổi. Song song với đó, các giải pháp linh hoạt được triển khai: tổ chức điểm giao dịch lưu động, tăng cường phối hợp với các ngân hàng, đơn giản hóa quy trình, bố trí lực lượng hỗ trợ tại chỗ. Chính sự tận tụy, bền bỉ ấy đã từng bước tháo gỡ những “nút thắt” tưởng chừng khó vượt qua.

Nếu lực lượng cơ sở là “mũi nhọn”, thì sự chỉ đạo của cấp ủy, chính quyền chính là “trục xương sống” bảo đảm toàn bộ hệ thống vận hành đồng bộ. Đặc biệt, trong bối cảnh tổ chức chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu về sự thông suốt trong chỉ đạo, điều hành từ tỉnh đến cơ sở càng đặt ra cao hơn bao giờ hết.

Ngay từ đầu, mục tiêu hoàn thành chi trả ASXH không dùng tiền mặt được xác định là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, không có ngoại lệ, không có “vùng trũng”. Tinh thần “rõ người, rõ việc, rõ trách nhiệm, rõ tiến độ” được quán triệt xuyên suốt. Người đứng đầu các đơn vị, địa phương chịu trách nhiệm trực tiếp về kết quả thực hiện.

Một điểm nhấn quan trọng trong công tác chỉ đạo, điều hành là việc duy trì thường xuyên các hội nghị giao ban đánh giá tiến độ của Tổ Đề án 06. Tại đây, tiến độ triển khai được rà soát, kiểm đếm cụ thể đến từng đơn vị, từng địa bàn, theo ngày, tuần; những khó khăn, vướng mắc phát sinh được nhận diện kịp thời, phân tích nguyên nhân và chỉ đạo tháo gỡ ngay. Chính cơ chế “điểm danh tiến độ - xử lý điểm nghẽn” này đã tạo áp lực tích cực, đồng thời thúc đẩy các sở, ngành, địa phương không ngừng tăng tốc, bảo đảm nhiệm vụ không bị gián đoạn.

Cùng với đó, các giải pháp mang tính hệ thống được triển khai đồng bộ. Việc mở tài khoản ASXH được đẩy mạnh; công tác tuyên truyền, hướng dẫn được duy trì thường xuyên trên các trang thông tin điện tử và tại cơ sở.

Ở cấp tỉnh, Sở Tài chính đã chủ động hướng dẫn quản lý, sử dụng kinh phí; phối hợp với Kho bạc Nhà nước kiểm soát chặt chẽ việc rút tiền mặt, đồng thời tham mưu lộ trình chấm dứt chi trả bằng tiền mặt, trước mắt hoàn thành đối với lĩnh vực ASXH trước ngày 15/6/2026. Kho bạc Nhà nước tỉnh cũng rà soát quy trình cấp phát, đề xuất không giải ngân bằng tiền mặt sau mốc thời gian này, siết chặt kỷ luật tài chính trong chi trả.

Các tổ chức chính trị - xã hội vào cuộc mạnh mẽ. Tỉnh đoàn chỉ đạo thành lập các đội thanh niên tình nguyện hỗ trợ cao điểm; phối hợp chính quyền cơ sở và ngân hàng hướng dẫn người dân cài đặt, sử dụng tài khoản, tích hợp lên VNeID; trực tiếp hỗ trợ người cao tuổi, người yếu thế. Liên đoàn Lao động tỉnh xây dựng phương án triển khai các chương trình hỗ trợ đoàn viên, bảo đảm 100% đối tượng nhận trợ cấp qua tài khoản.

Trong toàn bộ quá trình này, lực lượng Công an tham gia với vai trò nòng cốt, đồng hành cùng các lực lượng cơ sở trong từng khâu triển khai. Từ việc rà soát, làm sạch dữ liệu dân cư, xác thực thông tin, đến hỗ trợ người dân tích hợp tài khoản ASXH trên nền tảng VNeID, Công an cấp cơ sở phối hợp chặt chẽ với ngân hàng, chính quyền địa phương để bảo đảm dữ liệu “đúng, đủ, sạch, sống”. Không chỉ hỗ trợ về dữ liệu, lực lượng Công an còn cùng các lực lượng tại chỗ trực tiếp tuyên truyền, hướng dẫn người dân sử dụng tài khoản, đồng thời tăng cường công tác phòng ngừa, phát hiện, xử lý các hành vi lợi dụng không gian mạng để lừa đảo, chiếm đoạt tài sản.

Ở đâu có vướng mắc, ở đó có sự phối hợp chỉ đạo trực tiếp của cấp ủy, chính quyền, lực lượng Công an và các đơn vị có liên quan để tháo gỡ. Sự vào cuộc chủ động, sát dân, bám địa bàn của lực lượng Công an, trong mối liên kết chặt chẽ với các lực lượng khác, đã góp phần quan trọng bảo đảm quá trình chi trả không dùng tiền mặt diễn ra an toàn, thông suốt, không để gián đoạn. Chính sự quyết liệt trong chỉ đạo, đồng bộ trong tổ chức thực hiện và thống nhất trong hành động đã tạo nên sức mạnh tổng hợp - yếu tố quyết định giúp toàn tỉnh cán đích 100% đúng thời hạn.

Bước chuyển không chỉ ở con số

Việc hoàn thành 100% chi trả ASXH không dùng tiền mặt không chỉ là kết quả của một chiến dịch hành chính. Đó là dấu mốc của một bước chuyển trong tư duy quản lý và phục vụ.

Từ chỗ e ngại, lúng túng, nhiều người dân đã bắt đầu hào hứng tiếp cận và sử dụng các dịch vụ tài chính số. Từ những địa bàn khó khăn nhất, phương thức chi trả mới đã từng bước được chấp nhận và sử dụng nhiều hơn. Quan trọng hơn, kết quả này khẳng định một thực tế: khi quyết tâm chính trị được cụ thể hóa bằng hành động quyết liệt, đồng bộ, thì mọi “điểm nghẽn” đều có thể được tháo gỡ.

Con số 100% hôm nay không phải là điểm kết thúc, mà là nền tảng cho những bước đi tiếp theo trong hành trình xây dựng chính quyền số, xã hội số. Và phía sau kết quả ấy là một thông điệp rõ ràng: không có khó khăn nào đủ lớn để cản bước nếu cả hệ thống chính trị cùng chung một ý chí - ý chí hành động vì người dân./.