“Không gian mạng” - Mặt trận không tiếng súng. Bài 2: Đến thao túng nhận thức bằng AI
Với sự bùng nổ của trí tuệ nhân tạo (AI), ranh giới giữa thật và giả đang trở nên mong manh. Khi công nghệ Deepfake có thể tạo ra hình ảnh và video đánh lừa thị giác, ranh giới giữa thực và ảo đang dần bị xóa nhòa. Thách thức hiện nay không chỉ nằm ở công nghệ, mà là cách xã hội định nghĩa lại niềm tin và sự thật trong một kỷ nguyên mà 'mắt thấy' chưa chắc đã là thật.
Sự thật bị "làm giả" tinh vi
Trước, trong và sau Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV Đảng Cộng sản Việt Nam, các thế lực thù địch đang triệt để lợi dụng AI và công nghệ Deepfake để tán phát nội dung xuyên tạc về công tác nhân sự và chính sách của Đảng. Không dừng lại ở những thủ đoạn truyền thống, hiện nay các đối tượng còn sản xuất những video giả mạo hình ảnh, giọng nói lãnh đạo với độ chân thực cao đang trở thành thủ đoạn nguy hiểm nhằm thao túng dư luận và chống phá an ninh quốc gia.
Công nghệ AI đang tạo ra nhiều vấn đề liên quan an ninh mạng để cắt ghép, tạo video hay hình ảnh nhạy cảm giả mạo với mục đích chống phá Đảng, Nhà nước, lừa đảo, tống tiền người dùng trên mạng (ảnh minh họa, nguồn: internet).
Thượng tá Lê Việt Hồng, Phó Trưởng phòng An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh Thanh Hóa cho biết: Thời gian qua trên địa bàn tỉnh cũng ghi nhận nhiều trường hợp tội phạm sử dụng công nghệ Deepfake để lừa đảo chiếm đoạt tài sản và phát tán thông tin xấu độc. Một số đối tượng đã cắt ghép hình ảnh, giọng nói của người thân hoặc cán bộ cơ quan nhà nước để gọi điện video, khiến người dân tin tưởng tuyệt đối vào "màn hình" mà chuyển tiền hoặc tin theo các luận điệu sai trái, thù địch.
Đây là minh chứng cho thấy AI đang bị biến thành công cụ tinh vi để thao túng lòng tin. AI không chỉ là công cụ để các đối tượng xấu tạo ra nội dung sai lệch mà còn giúp chúng lan nhanh như virus thông qua thuật toán gợi ý và tài khoản ảo. Thủ đoạn phổ biến của các đối tượng là "giải mã lịch sử" hay "sự thật bị che giấu" để phủ nhận vai trò của Chủ tịch Hồ Chí Minh và thành tựu của Đảng. Nếu thiếu tỉnh táo, người dùng mạng xã hội, đặc biệt là thế hệ trẻ rất dễ bị cuốn vào "vòng xoáy" cảm xúc, vô tình trở thành “mắt xích” phát tán thông tin độc hại, dẫn đến nguy cơ "tự diễn biến", "tự chuyển hóa".
Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh Thanh Hóa chủ động, tích cực rà soát đấu tranh với các đối tượng chống phá Đảng, Nhà nước và các hành vi vi phạm pháp luật trên không gian mạng.
Thực hiện cao điểm đấu tranh phòng, chống tội phạm bảo vệ Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ XIV và Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, từ ngày 15/12/2025 đến nay, Phòng An ninh mạng và phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao Công an tỉnh Thanh Hóa đã phát hiện, xử phạt hành chính 2 trường hợp về hành vi “Cung cấp, chia sẻ thông tin giả mạo, thông tin sai sự thật, xuyên tạc, vu khống, xúc phạm uy tín của cơ quan, tổ chức, danh dự, nhân phẩm của cá nhân”; phối hợp xác minh, bắt giữ đối tượng Lê Minh Vũ, sử dụng tài khoản faceboook đăng tải bài viết có dấu hiệu của tội “Lợi dụng các quyền tự do dân chủ xâm phạm lợi ích của Nhà nước, quyền lợi ích hợp pháp của tổ chức, cá nhân”; triệt phá thành công 4 chuyên án, vụ án “Sử dụng mạng máy tính, mạng viễn thông, phương tiện điện tử thực hiện hành vi chiếm đoạt tài sản”, “Lừa đảo chiếm đoạt tài sản” qua mạng internet, “Đưa hoặc sử dụng trái phép thông tin mạng máy tính, mạng viễn thông”...
Nhận diện và xây dựng "Hệ miễn dịch" số
Mặc dù AI tinh vi, nhưng chúng ta hoàn toàn có thể nhận diện nếu rèn luyện khả năng "nghi ngờ khoa học". Thượng tá Lê Việt Hồng đưa ra một số dấu hiệu nhận biết nội dung giả mạo từ AI như: Về hình ảnh, khuôn mặt của nhân vật trong video thường có biểu cảm đơ cứng, ánh sáng trên mặt không khớp với môi trường xung quanh, hoặc khẩu hình miệng không trùng khớp với âm thanh. Về nội dung thì văn phong trôi chảy một cách bất thường nhưng giọng điệu lại cực đoan, kích động hoặc đánh vào nỗi sợ hãi cốt lõi.
Hội nghị Trung ương 4 khóa XIII và Kết luận số 21-KL/TW đã khẳng định: Phải tăng cường định hướng thông tin, xử lý nghiêm các hành vi lợi dụng Internet để chia rẽ đoàn kết nội bộ. Sự thật cần được bảo vệ bằng cả thể chế pháp lý lẫn bản lĩnh chính trị của mỗi cá nhân.
Bảo đảm an ninh mạng là một nhiệm vụ rất quan trọng.
Để ngăn chặn thao túng nhận thức trên môi trường mạng, đặc biệt là trong thời đại công nghệ số như hiện nay, cần có chiến lược đồng bộ. Trong đó, sự chủ động và minh bạch thông tin cần được thực hiện, những thông tin chính thống phải đi trước một bước, nhanh chóng và chính xác để không còn "khoảng trống" cho tin giả len lỏi. Các cơ quan truyền thông, báo chí tiếp tục phát huy vai trò dẫn dắt, giúp định hướng dư luận. Mỗi cán bộ, đảng viên và người dân cần được trang bị kỹ năng số, biến mình thành một "màng lọc" thông thái trước các thông tin giả, tin xấu, độc, thông tin gây sốc.
Việc xử lý nghiêm một số đối tượng đưa tin sai sự thật trong thời gian qua, từ xử phạt hành chính đến truy tố hình sự, đã tạo tính răn đe mạnh mẽ. Điều này khẳng định thông điệp: Không gian mạng không phải là “vùng đất vô luật pháp” để các đối chống phá tự ý lộng hành, phát tán “độc tố” thông tin. Không gian mạng là ảo, nhưng trách nhiệm pháp lý là thật. Mọi hành vi lợi dụng không gian mạng, lợi dụng AI để xuyên tạc lịch sử, bôi nhọ danh dự, uy tín của tổ chức, cá nhân, hay phá hoại công tác nhân sự Đại hội XIV đều bị xử lý nghiêm theo Luật An ninh mạng và Bộ luật Hình sự.
Bên cạnh đó, người dân cũng cần được trang bị, tự trang bị cho mình về kỹ năng số, ý thức, trách nhiệm khi dùng mạng xã hội để mỗi người là một người dùng mạng xã hội thông thái. Để bảo đảm an toàn và không vi phạm pháp luật khi tiếp nhận thông tin cần kiểm chứng bằng quy tắc "3 không": Không tin ngay trước những thông tin gây sốc, có tính chất kích động hoặc bôi nhọ cá nhân, cần bình tĩnh xem xét nguồn gốc. Không chia sẻ khi chưa xác thực thông tin từ các cơ quan báo chí chính thống. Việc chia sẻ tin giả có thể bị xử phạt hành chính hoặc truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 331 Bộ luật Hình sự. Không tham gia, tuyệt đối không tham gia các hội nhóm, tổ chức tự xưng trên mạng mà không rõ tôn chỉ, mục đích hoặc có biểu hiện công kích, nói xấu chế độ.
Người dân cần được trang bị, tự trang bị cho mình kỹ năng số, ý thức, trách nhiệm khi dùng mạng xã hội để mỗi người là một người dùng mạng xã hội thông thái.
